Naaimachine Liefde

  • door Marjon Boezen
  • 14 apr, 2017

Oude liefde roest soms wel, maar is vaak goed te smeren

Ongeveer vijf jaar geleden kocht ik mijn eerste handnaaimachine. Een vieze oude Gritzner, op de rommelmarkt van de Nederlands Hervormde kerk in Sleen. Hij stond in de regen, zonder kap. Vol houtworm. Vastgeroest. Maar ik wou hem. Voor vijf euro mocht ik hem meenemen. Voor het tienvoudige (nog een schijntje trouwens, als je bekijkt welk een werk erin zat) heb ik hem laten schoonmaken, smeren en repareren bij Busstra in Emmen. Deze meneer weet heel veel van (oude) naaimachines en inmiddels breng ik al mijn naaimachines bij hem wanneer er wat me is of voor onderhoud.

De wormstekige onderbak heb ik beplakt met tafelzeil, om dat ander de stof niet wilde glijden. En deze naaimachine is mijn meest trouwe beestje. Hij gaat mee naar school, naar markten, dient tijdens begeleidingssessies en staat telkens werkklaar in de vensterbank, waar mijn dochter (en ik ook wel eens) rustig hele projecten staat te naaien. Er wordt aan geropt, aan geslingerd, mee geschoven, aan getrokken en hij gaat altijd dóór. Kinderen weten dat inmiddels en hij is dus vaak favoriet.

Nu heb ik twintig handnaaimachines (nouja, negentien en één trapnaaimachine). Gekregen, gekocht, opgehaald, schoongemaakt, gesmeerd, nagekeken, bijgesteld en zonodig naar meneer Busstra gebracht voor reparatie. Met heel veel liefde, want dat verdienen ze. Ze staan opgestapeld in ons kleine huis, te wachten op de kast die voor hen gebouwd gaat worden van gebruikt hout (en daar is het zoeken nog naar), ondertussen werkend bij allerlei projecten.

De handnaaimachine gaf vrouwen in de negentiende en twintigste eeuw een stuk zelfstandigheid, onafhankelijkheid en eigenheid. Op deze naaimachines (die ik nu heb variëren van ongeveer 1850 tot 1960) werd kleding versteld en gerepareerd en de complete uitzet genaaid. In de tweede Wereld oorlog werd bij gebrek aan garen gras tot draad gedraaid en daarmee goed versteld en genaaid. Er zit aan iedere machine dus een geschiedenis, een verhaal dat ik meestal niet ken. Maar aan alle machines kan ik zien dat ze gekoesterd zijn, hetzij door het keurige onderhoud, hetzij door het slijten van de vaak schitterende versiering door intensief en dankbaar gebruik.

En nu koester ík ze en alles wat erbij zit. Ik gebruik al het garen dat door andere vrouwen op het spoeltje gewonden is (soms helemaal vergeeld of vettig door naaimachineolie). Ik gebruik hun naalden, hun garen en bewaar briefjes, kaartjes van de reparateur van destijds en dergelijke zorgvuldig.

Ik heb ook mijn voorkeuren. Ik houd van de Duitse merken als Gritzner, Köhler, Vesta en Haid und Neu. Het Amerikaanse Singer bekoort mij minder, de oudere uit Amerika geïmporteerde typen vind ik minder sterk dan andere Amerikaanse (Howeel bijvoorbeeld) of de Duitse exemplaren. Ik heb twee kindernaaimachientjes uit de voormalige USSR. Prachtig en ze werken ook nog, hoewel ik er helaas geen naalden meer bij kan krijgen. Ik heb één Nederlandse naaimachine, een Neerlandia. Dit merk komt, voor zover ik kan nagaan (ik kan er heel weinig informatie over vinden tot nog toe), uit Amsterdam, maar werd in Utrecht ook veel gebruikt. Het is later overgenomen door Lewenstein.

Om mijn machines goed uit elkaar te houden, het onderhoud en de eigenschappen bij te houden en om informatie en geschiedenis erover te verzamelen heb ik een map aangelegd waarin ik de naaimachines als het ware registreer. Meneer Busstra weet ook nog wel een wat te vertellen en dat kan ik er zo mooi bijzetten. Want ik zou het jammer vinden als dat allemaal verloren zou gaan. Deze machines zijn met zoveel vakmanschap en aandacht gemaakt, vaak prachtig beschilderd in Jugendstil en Art Deco stijl en werden met liefde en dankbaarheid gebruikt en onderhouden door de vrouwen van wie ze waren. Puur ambacht.

Ik laat ze zien en gebruiken, leer kinderen er mee omgaan en laat ze hun zelfvertrouwen en creatief vermogen ontwikkelen. De bruikbaarheid, kracht, elegantie en schoonheid van deze machines zijn tijdloos, tijdoverschrijdend. En ik vind ze schitterend.

Share by: